Omgaan met prestatiedruk in een maakbare wereld

We leven in een tijd waarin succes overal zichtbaar is. Op sociale media, in carrières en in verwachtingen die soms impliciet, maar vaak ook expliciet worden uitgesproken. In zo’n maakbare wereld voelen veel jongeren en jongvolwassenen een voortdurende druk om te presteren. Dat komt doordat de omgeving veel verwacht, maar ook doordat zij zelf de lat hoog leggen. Wat gebeurt er wanneer die druk te groot wordt? Wanneer slaat ambitie om in stress of twijfel? En hoe vind je een manier om te blijven presteren zonder jezelf kwijt te raken?

Deze vragen stelde Elfi de Wit aan vijftien jongeren en volwassenen. Hun verhalen zijn gebundeld in het boek En jij dan?, dat eerder dit jaar verscheen. Het boek gaat over wat prestatiedruk en sociale verwachtingen met mensen doen, en hoe kwetsbaarheid, tegenslag en persoonlijke groei vaak nauw met elkaar verweven zijn.

Elfi, wat is jouw verhaal eigenlijk? Welke verwachtingen legde jij jezelf ooit op? 

“Ooit droomde ik van een toekomst als stedenbouwkundig ontwerper. Ik volgde daarvoor een opleiding, maar merkte in mijn eerste baan bij een advies- en interieurbureau al snel dat ik zowel creativiteit als maatschappelijke relevantie miste. De creativiteit zocht ik in de muziek als dj, en de maatschappelijke relevantie vond ik in het coachen van jongeren. Ik vond het heel boeiend om in hun belevingswereld te mogen duiken. Rachel was een van de eersten. Ze liet me toe om samen met haar haar weg in het leven te ontdekken.

Rachel was een jonge tiener die vastberaden was om modeontwerpster te worden. Haar thuissituatie was lastig. Op een dag, ze was twaalf, legde ze me een dilemma voor: ‘Er zijn XTC-pillen aangeboden en mijn vriendinnen en ik twijfelen nu of we ze zullen nemen.’

Ze wist zelf al aardig wat, ik vulde dat aan en zei haar dat ik niet ging vertellen wat ze moest doen. ‘Dat kun jij prima zelf bepalen.’ Ik wilde alleen één ding weten: wie van haar vriendinnen zij het leukste vond. Ze noemde degene die altijd haar eigen ding deed en niet zomaar de rest volgde.

Ik gaf haar mee: ‘Wat je ook gaat doen, zorg dat het jouw keuze is en dat je niet zomaar meedoet met de rest.’

Laat je niet verleiden door de druk van anderen…?

‘Precies.

Met al haar levenswijsheid en karakter kwam Rachel later bij me terug. Ze vertelde dat ze wilde wachten tot haar achttiende. “Want dan zijn mijn hersenen uitgegroeid”, zei ze. Haar vriendinnen vonden haar besluit juist cool, omdat het echt haar eigen keuze was.

Ik heb Rachel uiteindelijk drie jaar gecoacht. Daarna coachte ik onder meer studenten aan de TU. Een onderwerp dat daarbij vaak terugkomt, is de druk van anderen: de sociale verwachtingen en prestatiedruk om te voldoen aan verwachtingen van jezelf én van anderen.

Drie jaar geleden heeft dit coachingswerk geleid tot de oprichting van mijn sociale onderneming No Colouring Page. Twintig procent van de winst uit mijn opdrachten gaat automatisch naar de No Colouring Page Foundation, waarmee ik prestatiedruk en sociale verwachtingen onder jongeren en jong professionals onder de aandacht breng.’

Met het boek En jij dan? als resultaat?

‘Ja, ik heb vijftien mensen gesproken voor mijn boek. Van jongeren tot mensen die ouder zijn en met meer afstand kunnen terugkijken op hun verleden. Ronald Goedemondt bijvoorbeeld. En een eredivisiescheidsrechter, die onder hoge druk op het veld beslissingen maakt.

Maakte het interview zelf iets los bij hen?

‘Jazeker. Zo’n interview helpt je om alles eens op een rijtje te zetten. Je merkt dan hoeveel je hebt meegemaakt en verwerkt. Sanne bijvoorbeeld. Ik interviewde haar over haar vriend, die zij verloor door zelfdoding toen ze allebei 22 waren.

Ik wilde Sanne graag interviewen omdat ze nu directeur is van Stichting Scherp. Ze maakte een documentaire over het verlies van haar vriend en ook de documentaire A Man’s World: waarom mannen zouden moeten voldoen aan allerlei stoere verwachtingen, zoals grote auto’s rijden of altijd sterk moeten zijn. Daarnaast maakte ze een documentaire over prestatiedruk. Ik vond het bijzonder om te horen hoe het verlies van haar vriend uiteindelijk de basis vormde voor haar werk.’

Terug naar jóúw werkveld: wat beoogt de No Colouring Page Foundation?

‘De Foundation wil het gesprek over prestatiedruk en sociale verwachtingen op gang brengen. Natuurlijk zijn er al veel initiatieven in Nederland, en dat is ook goed. Eerst dacht ik: misschien is het een druppel op een gloeiende plaat. Maar uiteindelijk zorgen meerdere druppels samen toch voor verandering en verkoeling.

Op dit moment werken we aan onze eerste workshop, samen met een theatermaker. Zij maakt indrukwekkende spoken word en vertaalt ideeën uit de zaal naar tekst op muziek. Tijdens de bijeenkomst laten we fragmenten zien uit documentaires over prestatiedruk en sociale verwachtingen. Daarna gaan we met het publiek in gesprek, zodat het onderwerp echt bespreekbaar wordt

Waar kunnen geïnteresseerden terecht om zich aan te melden?

Geïnteresseerden die meer willen weten over het werk van de No Colouring Page Foundation kunnen terecht op onze website. Wil je bijdragen aan de stichting of het boek, ideeën delen over het gesprek rondom prestatiedruk, of een workshop aanvragen voor jouw team of bedrijf? Neem dan contact op via het e-mailadres of telefoonnummer op de website’ www.nocolouringpagefoundation.nl